X
تبلیغات
گامی نزدیک تر به خدا - آیا می دانید یگانه جزیره و بزرگترین دریاچۀ جهان کجاست ؟

گامی نزدیک تر به خدا

آیا می دانید یگانه جزیره و بزرگترین دریاچۀ جهان کجاست ؟

سالهاي طولاني اين جزيره و اداره شيلات آن، ميعادگاه گردشگران حاشيه درياي خزر بود و كار و بار جزيره رونق زيادي داشت. در سال 1374 كه آب دريا بالا آمد و نيمي از جزيره را پوشاند، اهالي از جزيره كوچ كردند و در شهركي در بندرتركمن ساكن شدند.در سال 1380 سازمان مناطق گردشگري جهان، 380 هكتار از زمين‌هاي آشوراده را به قيمت 250 ميليون تومان از سازمان همياري‌هاي شهرداري گرگان خريد تا جزيره را به منطقه‌اي توريستي تبديل كند. شايد آن روزها سرمايه‌گذاراني كه طرح‌ها و برنامه‌هايي را براي آشوراده در سر مي‌پروراندند، هرگز فكر نمي‌كردند كه ماجراي آشوراده به يك جنجال تبديل شود. اين اتفاق در هيچ كجاي دودوتا چهارتاي آنها پيش‌بيني نشده بود.
آشوراده "كيش" شمال مي‌شود
اول آبان‌ماه 1383 بود كه سايت گردشگري خبرگزاري ميراث فرهنگي در خبري نه چندان بلند از اختصاص "670 ميليارد تومان اعتبار براي تبديل جزيره آشوراده به يکي از بزرگترين قطب‌هاي گردشگري و تفريحي " خبر داد. اين خبر هرچند چندان كامل و دقيق ثبت نشده بود، اما آغازي بود براي يك جريان خبري. «محمد ربيعي»، رييس وقت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان گلستان، در گفت‌وگو با «ميراث خبر»، از ايجاد تحولات بزرگ و اساسي در صنعت گردشگري گلستان به دليل داشتن تنها جزيره درياي خزر خبر داده، اين تحول را بهره‌برداري از جزيره آشوراده دانسته بود. به گفته وي قرار بود كه "آشوراده"، "کيش" شمالي ايران شود.اما در همان تاريخ مديركل حقوقي و امور مجلس سازمان محيط زيست تصريح كرده بود كه "هرگونه بهره‌برداري گردشگري و توريستي از 380 هكتار اراضي جزيره آشوراده در تالاب بين المللي ميانكاله را كه توسط بنياد علوي وابسته به بنياد مستضعفان به بخش خصوصي واگذار شده است، به موجب مقررات سازمان محيط زيست، نيازمند ارايه گزارش ارزيابي زيست‌محيطي بوده و در صورت مورد تاييد نبودن ارزيابي‌هاي زيست‌محيطي، هر عملياتي در اين محدوده غيرقانوني تلقي و ادامه آن تخلف محسوب مي شود." به گفته «فرهاد دبيري»، اراضي تالاب ميانكاله از جمله مستثنيات سازمان حفاظت محيط زيست بوده و به موجب مصوبه شوراي عالي محيط زيست هرگونه تغيير كاربري، بهره برداري و دخل و تصرف در اين اراضي تنها در صورت تاييد سازمان حفاظت محيط زيست ممكن بود. صنعتي‌ها و اقتصادي‌ها آشوراده را توريستي مي‌خواستند. قصد داشتند در آن هتل‌هاي پرستاره بسازند. مجتمع تفريحات آبي درست كنند. آن را مدرن كنند. "كيش" كنند. اما محيط زيستي‌ها "مات" اين تفكر تنها به بقاي گونه‌هاي زيستي مي‌انديشيدند و حيات وحش آشوراده دغدغه اصلي آنها بود. مدتها طول كشيد و جلسات زيادي برگزار شد و ساعتها كار صرف شد تا طرفين به اين نتيجه برسند كه مي‌توان آشوراده را بدون اينكه به طبيعت آن لطمه وارد شود، به دهكده‌‌ي گردشگري تبديل كرد.اهالي گردشگري منطقه از ركود اين صنعت مي‌ناليدند و مردم نيز توريستي شدن را مي‌خواستند تا اقتصاد بي‌رونق آنجا تكاني بخورد. رييس جامعه هتلداران استان گلستان مي‌گفت:‌ «آبشارها، غارها، جنگل‌هاي زيبا و 3 تالاب بين‌المللي در استان گلستان به دليل احيا نشدن، موقعيت خوبي براي حضور گردشگران ندارند.»«طهماسبي فر» با تاكيد بر اينكه گردشگري مي‌تواند صنعت اول گلستان باشد، اظهار مي‌داشت: ‌«متاسفانه هيچ توريستي به اين استان نمي‌آيد. نبود امكانات اوليه در حوالي جاذبه‌هاي اين منطقه، گردشگري را فقط منحصر به ايام تعطيلات نوروزي و دو ماهه آخر تابستان كرده است.» به گفته وي 7 هتل گلستان اغلب ميزبان ميهمانان ادارات و كارشناسان صنعتي و نهايتا گردشگران داخلي هستند. هتل آذين در حدود 2 سال است كه هيچ گردشگر خارجي به خود نديده است.
بگذاريد آشوراده زيستگاه حيات وحش بماند
بگذاريد آشوراده زيستگاه حيات وحش بماند. اين را محيط‌زيستي‌ها درباره تنها جزيره ايراني خزر مي‌گفتند كه اكنون تنها وسيله رفتن به آن قايقهاي محلي است. آنها مي‌ترسيدند از" رويش هندسي سيمان، آهن، سنگ" در دل طبيعت. هراس آنها از بي‌خانمان شدن فك‌هاي رو به انقراض خزر بود. آشوراده و ميانكاله يك فليش ساحلي هستند."فليش" امتداد زبانه خشكي در آب است. از فليش ميانكاله مي‌توان به عنوان يك نمونه شاخص در جغرافياي ايران نام برد. در قديم بخش انتهايي ميانكاله را سه جزيره تشكيل مي‌داده است كه اكنون تنها يك جزيره در بخش غربي باقي مانده است.
آشوراده از اكوسيستم خاص گياهي نواحي خشك برخوردار است و درختان مشجر آن تنها بازمانده تنوع زيست محيطي بي نظيري است كه از آستارا تا آشوراده گسترده بوده. بيش از 110 گونه گياهي شناسنامه‌دار كه بسياري از آنها در حال انقراض هستند، در اين جزيره وجود دارد. هرچند نگاه غيركارشناسانه اين زمين‌ها را باير مي‌بيند. آشوراده يكي از زيست‌بومهاي باارزش ايران و يكي از 59 منطقه بين‌المللي ذخائر طبيعي اعلام شده و به ثبت رسيده است. جزيره آشوراده كه از سال ???? به عنوان يكى از ذخيره‌گاه‌هاى بيوسفرى از سوي يونسكو ثبت شده و در فهرست مهمترين تالاب‌ هاى بين‌المللى جهان نيز قرار گرفته، سالانه يك ميليون پرنده مهاجر را در خود جاي مي‌دهد، پناهگاه «فوك»هاي در حال انقراض و كريدور ماهيان خاوياري درياي خزر است. هرچند متوليان گردشگري تاكيد مي‌كردند كه "ما كمترين لطمه‌اي به زيستگاه حيات وحش وارد نخواهيم كرد، اما فعالان زيست محيطي اين ادعا را باور نداشتند و تصريح مي‌كردند كه "امكان ندارد استاندارد‌هاي لازم را رعايت كنند و قطعا صدمات جبران‌ناپذيري به اكوسيستم منطقه وارد خواهد آمد كه علاوه بر تخريب منطقه، واكنش‌هاي بين‌المللي نيز در پي خواهد داشت." كارشناسان محيط‌زيست يك نظر اساسي مطرح مي‌كردند كه"اين زيستگاه منحصر به فرد گياهي و جانوري، گردشگاهي براي محققان و پژوهشگران طبيعت است و گردشگرانى هم كه به اين مناطق مى آيند براى تماشاى حيات‌وحش، پياده‌روى و گشت علمى و تفريحى مى‌آيند، نه براى خوابيدن در هتل‌هاى چندستاره و اسكى روى آب و رفتن به شهربازي." از طرفي موافقان ساخت‌وساز تاسيسات گردشگري در آشوراده، بر وجود تاسيسات گردشگري در مناطق طبيعي جهان و منافات نداشتن توسعه گردشگري و حفظ محيط زيست استناد مي‌كردند؛ اما محيط‌زيستي‌ها مي‌گفتند كه در نمونه‌هاي خارجي نيز اولويت با حفظ طبيعت است و مثلا در پارك ملي «يوسه متي» در شمال كاليفرنيا كه از زيباترين نقاط دنياست و بسياري از عكاسان بزرگ دنيا بهترين عكس‌هاي‌شان را از آبشارهاي بلند، يخچال‌هاي زيبا، كوه‌هاي سر به فلك كشيده و دره‌هاي بزرگ اين منطقه گرفته‌اند، به جاي هتل‌هاي چند ستاره، امكان برپا كردن كمپ فراهم شده و با وجود پاركينگ‌هاي جداگانه‌ براي ماشين‌هاي شخصي و ماشين‌هاي تور و امكانات رفاهي مناسب براي گردشگران، همه اين‌ها به شكلي ايجاد شده‌اند كه به محيط زيست منطقه آسيبي وارد نشود و حيوانات صدمه‌اي نبينند و هر جا هم كه امکان آسيب ديدن محيط زيست باشد ورود ماشين ممنوع است و بايد پياده‌ر‌وي كرد. بالاخره در يكي از روزهاي گرم تابستان 1384 سازمان مناطق گردشگري موظف شد تا تنها تاسيسات ساختماني موقت و چوبي در اين منطقه ايجاد کند. بر اساس تفاهم‌نامه سازمان‌هاي حفاظت محيط زيست و ميراث فرهنگي و گردشگري مقرر شد در اين منطقه به جاي هتل، فقط كمپ و اقامت‌گاه موقت ساخته شود. «حسين مرعشي» رئيس وقت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري نيز اعلام كرد كه بر اساس اين تفاهم‌نامه علاوه بر ساختن كمپ به جاي هتل، عبور و مرور وسايل نقليه موتوري در اين شبه جزيره ممنوع مي‌شود و بخش خصوصي نيز مجاز نيست راههاي ارتباط جاده‌اي ايجاد کند. حجم بازديدکنندگان روزانه نيز بايد کنترل شده باشد و بر اساس ظرفيت محيط تعيين شود. سيد «حسين مرعشي»، و «معصومه ابتکار»، رييس وقت سازمان حفاظت از محيط زيست، در جلسه اي مشترک توافق کردند تا شرکتي را با نام «گردشگري ميانکاله» تاسيس کنند.سهام‌داران اين شرکت، صندوق محيط زيست، شرکت توسعه گردشگري و بخش خصوصي هستند و تنها شرکت «گردشگري ميانکاله» مي‌تواند از طرح‌هاي تفريحي بزرگ در اين منطقه بهره‌برداري کند. به نظر مي‌رسد درست‌ترين تعبير را از آشوراده" نگين شيرآقايي" خبرنگار گردشگري خبرگزاري ميراث فرهنگي از "آقا ابراهيم"، راننده سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري نقل كرد:‌«آشوراده تكه گوشتي است كه همه براي تصاحبش با هم مي‌جنگند.» جزيره‌اي كه به گمان برخي از كارشناسان تاريخچه تشكيل‌اش به سال 617 هجري قمري باز مي‌گردد و هم‌اكنون يكي از مهمترين مراكز استخراج خاويار منطقه است. «هل‌فروش»، مشاور اتريشي پروژه‌ي گردشگري آشوراده و «رينبرگ»، استاد اتريشي در رشته معماري منطبق با محيط‌زيست، آبان‌ماه سال 83 با شركت خصوصي سازمان مناطق گردشگري جهان، قراردادي را امضا كردند تا طرح پيشنهادي مشاور ايراني را بازبيني كنند و با استانداردهاي زيست محيطي بين‌المللي تطبيق دهند.هل‌فروش گفت: «طراحي ما بر اساس آخرين استانداردهاي يونسكو و سازمان ملل براي ساخت‌وساز در مناطق حفاظت شده طبيعي و با توجه به استانداردهاي توسعه‌ي پايدار است.»
مطابق تعريف كارشناسان، توسعه‌ي پايدار توسعه‌اي است كه در آن نه تنها حفظ طبيعت در نظر گرفته مي‌شود، بلكه توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي نيز مهم است. به گفته هل‌فروش «اگرآشوراده را به حال خود رها كنيم به‌مراتب خسارت بيشتري به محيط زيست منطقه وارد مي‌شود. به همين دليل بايد طرحي را تهيه كرد كه با كسب درآمد، بتوان بخشي از سود حاصل از آن را به بازسازي و محافظت از محيط زيست منطقه اختصاص داد.»
آنها مدعي بودند كه تلاش مي‌كنند سناريويي را تهيه كنند كه بتواند فرهنگ منطقه را منعكس كند، از نظر اقتصادي مقرون به صرفه باشد و از نظر زيست محيطي هيچ آسيبي به منطقه نرساند. به همين دليل يكي از مستندسازان ايراني، در مناطق تركمن صحرا، بندرگز و بهشهر تحقيقاتي را آغاز و از زندگي روزمره‌ي مردم، وضعيت اقتصادي، فرهنگ و جاذبه‌هاي منطقه فيلم و عكس تهيه كرد.
به اين ترتيب آنها زيربناي كاري خود را تعيين كردند. ابتدا گزارش‌هاي زيست محيطي را بررسي كردند تا مناطق مهم زيست محيطي را بشناسند. تاريخ آشوراده را هم بررسي كردند. تاريخي كه به گفته‌ِ «هل‌فروش» تاكنون كسي به آن توجه نكرده است و بحث‌هاي زيست محيطي سبب شده تا اين سابقه‌ي تاريخي از يادها برود.
او به تجربه‌ي كشورهاي ديگر در زمينه‌ي ايجاد شهرك‌هاي توريستي در مناطق مهم زيست محيطي با توجه به استانداردهاي توسعه‌ِي پايدار اشاره كرده و گفته است: «اين تجربه نشان داده است كه براي ايجاد توسعه‌ي پايدار لازم است كه همه‌ي مشخصات و پتانسيل‌هاي منطقه شناسايي شود. آنگاه بايد طرح را به گونه‌اي طراحي كرد كه هر يك از اين پتانسيل‌ها جايگاه ويژه‌ي خود را حفظ كند و به اندازه‌ي اهميت‌اش پر رنگ شود.»
آشوراده براي اكوتوريستها يعني دريا، ماهي، تمشك. براي گياهشناسان يعني 110 گونه‌ي نادر در حال انقراض. براي دوستداران حيات وحش يعني زيستگاه فك خزر. و براي مردمي كه تا چند سال پيش در آن زندگي مي‌كردند، يعني وطن. يعني عشق. يعني اميد به زندگي.
نویسنده: جعفر شعار صادق سجادی

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1 خرداد1392ساعت 9:38  توسط علی شاه محمدی  |